Khu lưu niệm đồng chí Nguyễn Đức Cảnh

Trong những ngày tháng 7 vừa qua, nhân kỷ niệm các ngày lễ lớn của dân tộc, Ban quản lý Khu lưu niệm làm lễ dâng hương tại đài tưởng niệm đồng chí Nguyễn Đức Cảnh - Tổng thư ký Công hội đỏ Bắc Kỳ (tiền thân của Công đoàn Việt Nam), người chiến sĩ Cộng sản kiên trung của cách mạng Việt Nam. Trong không gian, khung cảnh nếp nhà xưa dựng lại trên nền đất cũ, đọc những tư liệu lịch sử nói về thân thế sự nghiệp của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, chúng tôi hiểu thêm rất nhiều điều về người chiến sỹ cộng sản lỗi lạc sinh ra trên miền quê ven biển Diêm Điền.

Người chiến sĩ Cộng sản kiên trung của cách mạng Việt Nam

Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh sinh ngày 2/2/1908 tại làng Diêm Điền, tổng Hổ Đội, huyện Thụy Anh (nay là xã Thái Thụy, tỉnh Hưng Yên) trong một gia đình nhà nho giàu truyền thống yêu nước. Với tư chất thông minh, Nguyễn Đức Cảnh được mẹ đưa về Cổ Am (Vĩnh Bảo, Hải Phòng) theo học trường Hương học. Học xong bậc tiểu học ở Vĩnh Bảo, Nguyễn Đức Cảnh học tiếp ở trường Thành Chung, Nam Định. Ở đây, đồng chí và các bạn học cùng chí hướng đã tham gia các phong trào yêu nước như đấu tranh đòi ân xá cụ Phan Bội Châu năm (1925), để tang cụ Phan Chu Trinh năm (1926). Cũng vì lý do này mà đồng chí đã bị đuổi học.

Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh - Tổng thư ký Công hội đỏ Bắc Kỳ 

Sau đó, Nguyễn Đức Cảnh quyết tâm lên Hà Nội kiếm việc làm, tự nuôi sống mình và tìm đường đến với cách mạng. Ban đầu, đồng chí làm thư ký cho một hiệu ảnh, đi dạy học, rồi làm thợ sắp chữ ở nhà in Mạc Đình Tư. Năm 1927, Nguyễn Đức Cảnh đã gia nhập nhóm "Nam Đồng thư xã" – tiền thân của tổ chức Việt Nam Quốc Dân Đảng.

Cũng trong thời gian này, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh được tham dự lớp huấn luyện chính trị của Tổng bộ Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội, qua các bài giảng và tác phẩm "Đường Kách mệnh" của lãnh tụ Nguyễn ái Quốc đồng chí dần nhận thức sâu sắc rằng, chỉ có đi theo đường lối cứu nước của Nguyễn Ái Quốc thì mới giải phóng được dân tộc, đem lại tự do, hạnh phúc cho nhân dân và đã tự nguyện gia nhập tổ chức tiền thân này của Đảng.

Tháng 3/1929, Chi bộ Cộng sản đầu tiên gồm 7 đồng chí được thành lập tại nhà số 5D – Hàm Long, Hà Nội, trong đó có đồng chí Nguyễn Đức Cảnh. Ngày 17/6/1929, Đông Dương Cộng sản Đảng được thành lập với sự đóng góp tích cực, to lớn của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh. Đồng chí tham gia Ban chấp hành lâm thời, trực tiếp chỉ đạo tổ chức Công hội Đỏ. Ngày 28/9/1929, tại Đại hội thành lập Tổng Công hội Đỏ Bắc Kỳ, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh được bầu làm Tổng thư ký và phụ trách tờ báo "Lao động" và tạp chí "Công hội đỏ".

Và chỉ sau đó ít lâu, tại Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản (thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam) từ ngày 3 đến 7/2/1930 tại Hương Cảng, Trung Quốc, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh được cử làm Bí thư Xứ uỷ Bắc Kỳ, trực tiếp làm Bí thư Tỉnh bộ Hải Phòng. Đồng chí đã kiện toàn 14 chi bộ với 100 đảng viên, phát triển các tổ chức Công hội Đỏ, Nông hội Đỏ, Thanh niên đoàn, Phụ nữ giải phóng và mở nhiều lớp huấn luyện chính trị, tổ chức ấn hành tờ "Sao đỏ" - cơ quan ngôn luận của Tỉnh Đảng bộ, tờ "Tia lửa" - cơ quan ngôn luận của tỉnh đoàn thanh niên.

Tháng 4/1930, đồng chí tổ chức đón, bảo đảm an toàn cho Tổng Bí thư Trần Phú về khảo sát phong trào công nhân Hải Phòng đồng thời đóng góp ý kiến thực tiễn giúp đồng chí Trần Phú khởi thảo Luận cương chính trị của Đảng năm 1930. Cuối tháng 10/1930, đồng chí được Trung ương Đảng điều động vào tham gia ủy viên xứ ủy Trung kỳ để tăng cường lãnh đạo phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh.

Tháng 4/1931 trên đường đi công tác, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh bị thực dân Pháp bắt và giết hại tại Hải Phòng vào ngày 31/7/1932. Qua tài liệu còn lưu giữ ở khu di tích cho thấy, trong thời gian bị giam cầm trong xà lim tử tù, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh vẫn giữ vững ý chí, tập trung sức để viết cuốn "Công nhân vận động" chuyển ra cho Đảng.

Ghi nhận công lao đóng góp to lớn của đồng chí cho sự nghiệp cách mạng, năm 1980, những người con của quê hương Thái Bình đã quyên góp kinh phí xây dựng khu lưu niệm Nguyễn Đức Cảnh. Khu lưu niệm được xây dựng trên chính mảnh đất hương hỏa của 8 gia đình trong thân tộc đồng chí Nguyễn Đức Cảnh cùng sinh sống có diện tích rộng 1.600m2. Khung cảnh nếp nhà xưa của gia đình đồng chí Nguyễn Đức Cảnh lúc sinh thời gồm: Ngôi nhà thờ Tổ (vốn là trường dạy học của cụ Nguyễn Đức Tiết - Thân sinh đồng chí Nguyễn Đức Cảnh), nhà ở, nhà bếp được dựng lại nguyên vẹn trên nền đất cũ. Không gian thật giản dị, khiêm nhường, gợi lại hình ảnh nề nếp, gia phong của một gia đình nho giáo thời xưa.

Giếng Ngọc bên căn nhà xưa - Nơi đồng chí Nguyễn Đức Cảnh sinh ra và lớn lên

Phía sau nhà có sân giếng nhỏ, vòng giếng cổ đã nhuốm màu rêu. Nơi này, hơn 100 năm trước đã ghi dấu một thời khắc đặc biệt, sáng mùng 1 Tết năm Mậu Thân (1908) (tức là ngày 2/2/1908), cụ bà Trần Thị Thùy ra giếng múc nước rửa chân như mọi ngày và đã đẻ rơi cậu bé Nguyễn Đức Cảnh ngay bên giếng. Có điều rất đặc biệt là mặc dù ở vùng ven biển, hầu hết nước giếng đều bị nhiễm mặn và nước đục nhưng riêng ngôi giếng này cả trăm năm nay, nước vẫn giữ vị ngọt ngào và trong vắt, nhìn thấu tận đáy. Người dân trong vùng đặt tên là giếng Ngọc. Hàng ngày, nhân dân và khách viếng thăm khu lưu niệm vẫn ra múc nước uống, rửa mặt cho mát mẻ.

Nơi lưu giữ những tư liệu quý giá

Ngay trong khuôn viên của nếp nhà xưa, khu lăng mộ đồng chí Nguyễn Đức Cảnh được thiết kế rất đặc biệt. Một gian nhà được xây nổi lên trên, phần mộ ở phía dưới, trên cùng là đài tưởng niệm. Theo lời kể của ông Nguyễn Đức Môn, là người duy nhất đại diện cho dòng họ trực tiếp tham gia cùng đoàn đi tìm mộ đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, thì cuộc hành trình khá gian truân, kể từ ngày đầu tiên nhà ngoại cảm Phan Thị Bích Hằng ở Trung tâm nghiên cứu tiềm năng con người về khu tưởng niệm làm việc phải mất ròng rã hơn 7 tháng trời, đến tháng 11/2007 mới đưa được hài cốt của cụ về đây an nghỉ".

Mộ của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh được đặt đầu hướng quay về giếng Ngọc, nơi đồng chí đã được sinh ra. Trên phần mộ có in hình lá cờ Tổ quốc. Ngay trong khu lăng mộ, nhà lưu niệm hiện trưng bày nhiều tư liệu lịch sử là những bài báo của thực dân Pháp viết sau khi đồng chí Nguyễn Đức Cảnh bị xử kín, những công trình nghiên cứu về thân thế và sự nghiệp của đồng chí, hình ảnh khu pháp trường ở Hải Phòng xưa và nay, những văn bản pháp lý của Trung ương và của tỉnh về quá trình tìm hài cốt đồng chí Nguyễn Đức Cảnh về an táng tại quê nhà. Và với tình cảm trân trọng vị anh hùng của quê hương, những người con Thái Bình đã lấy mẫu đất sét tại nơi phát tích của nhà Trần (thuộc xã Tiến Đức, huyện Hưng Hà) đặt tại mộ của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh.

Công tác trùng tu, tôn tạo, bảo quản hiện vật, di vật, di tích trong thời gian vừa qua đã được chính quyền và nhân dân địa phương đặc biệt quan tâm, chú trọng. Đến năm 2012, các hạng mục công trình gồm: Tường vây xung quanh, hệ thống mái chống dột và chống mối cho nhà lăng mộ, hòn non bộ, làm hệ thống đèn chiếu sáng và trang trí... đã được hoàn tất. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế về công tác tuyên truyền, quảng bá hình ảnh cũng như việc thành lập một Ban quản lý riêng cho khu lưu niệm. Hiện nay, từ các cán bộ quản lý đến nhân viên phục vụ đón tiếp và hướng dẫn tham quan tại đây vẫn chỉ là cán bộ của phòng văn hóa huyện làm công tác kiêm nhiệm, cùng với những người trong dòng họ của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh. Các thông tin đưa ra còn chưa được thống nhất và đảm bảo tính chính xác.

Đến thăm khu lưu niệm đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, chúng tôi được biết thêm về quê hương Diêm Điền, tìm hiểu nhiều hơn về người chiến sỹ cách mạng lỗi lạc, nhà lý luận với những tác phẩm báo chí đầy tính chiến đấu. Với những đóng góp to lớn cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh mãi mãi là tấm gương sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng để lại cho mỗi thế hệ chúng ta hôm nay và mai sau.

Khu lưu niệm đồng chí Nguyễn Đức Cảnh là di tích lịch sử cấp quốc gia có ý nghĩa lịch sử quan trọng không chỉ của huyện Thái Thụy mà của cả tỉnh Thái Bình. Được biết gần đây, nhiều trường học trong tỉnh đã đưa học sinh về đây trong các buổi học tập ngoại khóa về lịch sử. Đó cũng là một trong những hoạt động ý nghĩa nhằm khơi dậy lòng tự hào của thế hệ trẻ và ý thức noi gương người anh hùng của quê hương mình.

Trong chuyến công tác về thăm Khu lưu niệm đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, Giáo sư Vũ Khiêu viết tại khu lăng mộ về cuộc đời của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh qua bộ câu đối : “Sinh tại đây, lăng mộ tại đây, quê cách mạng ấp ôm người cách mạng - Đời như thế, công lao như thế, gương anh hùng góp sáng Đảng quang vinh”./.

                                         Hương Giang - Trung tâm Văn hóa - Thể thao xã Thái Thụy