Cắt giảm thủ tục, mở dư địa cho tăng trưởng 2 con số

Theo Bộ Nội vụ, đến ngày 13/6, với 11 Nghị quyết của Chính phủ cùng các thông tư của bộ, ngành, 697 thủ tục hành chính (TTHC) đã được bãi bỏ, 673 TTHC được đơn giản hóa và 1.754 điều kiện kinh doanh được cắt giảm. Những con số này phản ánh nỗ lực tháo gỡ các tầng nấc thủ tục vốn làm tăng thời gian, chi phí và giảm tốc độ triển khai dự án.

Quá trình cải cách tiếp tục được mở rộng sang hệ thống pháp luật về đầu tư. Luật Đầu tư sửa đổi năm 2026, được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, cắt giảm 62 ngành, nghề, đồng thời sửa đổi 14 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện so với Luật Đầu tư năm 2025.

Theo tính toán của Bộ Tài chính, nếu phương án cắt giảm 62 ngành, nghề được triển khai đầy đủ, khoảng 786 điều kiện kinh doanh và 232 TTHC dự kiến được loại bỏ. Chi phí tuân thủ có thể giảm khoảng 175 tỷ đồng mỗi năm, cùng hàng nghìn giờ thực hiện thủ tục của người dân, doanh nghiệp.

Từ “xin - cho” sang quản lý bằng tiêu chuẩn và hậu kiểm

Điểm đáng chú ý của đợt cải cách lần này là yêu cầu thay đổi tư duy quản lý. Thay vì đặt trọng tâm vào xin phép, phê duyệt và kiểm soát trước khi doanh nghiệp gia nhập thị trường, Nhà nước từng bước chuyển sang quản lý dựa trên tiêu chuẩn, quy chuẩn, dữ liệu và hậu kiểm. Cách tiếp cận này mở rộng quyền chủ động, song cũng đặt trách nhiệm tuân thủ cao hơn với doanh nghiệp.

Định hướng ấy phù hợp với Nghị quyết số 01/NQ-CP năm 2026 của Chính phủ về tiếp tục đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh, giảm thời gian giải quyết TTHC và chi phí tuân thủ so với năm 2024. Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân cũng đặt yêu cầu xóa bỏ rào cản hành chính, xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định, dễ tuân thủ, chi phí thấp.

Áp lực cải cách càng lớn khi nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Trung ương đặt yêu cầu tiếp tục cắt giảm thêm 30% ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, xóa bỏ 100% điều kiện kinh doanh không cần thiết; cấp Bộ thực hiện tối đa 30% tổng số TTHC thuộc lĩnh vực quản lý. Đây là những mục tiêu đòi hỏi thay đổi thực chất trong tổ chức bộ máy và quy trình quản lý.

Thiết kế có sự hỗ trợ của AI.

Một trong những đơn vị triển khai khối lượng cải cách lớn là Bộ Tài chính. Theo phương án tại Quyết định số 1848/QĐ-TTg ngày 27/8/2025, 208 TTHC liên quan hoạt động sản xuất, kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ được đề xuất cắt giảm, đơn giản hóa, gồm 43 thủ tục cắt giảm và 165 thủ tục đơn giản hóa. Chi phí tuân thủ dự kiến giảm 17,29 nghìn tỷ đồng mỗi năm.

Cùng với TTHC, Bộ Tài chính đề xuất cắt giảm 120/363 điều kiện kinh doanh, tương đương 33,05%, trong các lĩnh vực chứng khoán, kinh doanh bảo hiểm, dịch vụ tài chính, hải quan, thuế, kế toán - kiểm toán. Để hiện thực hóa phương án, 49 văn bản quy phạm pháp luật dự kiến được sửa đổi, bổ sung, cho thấy cải cách thủ tục phải đi cùng quá trình hoàn thiện thể chế ở quy mô rộng.

Đến nay, Bộ Tài chính đã thực thi 204/208 phương án, đạt 98%, thông qua 4 Luật, 14 Nghị định của Chính phủ và 2 Thông tư; đồng thời cắt giảm 100/120 điều kiện kinh doanh, đạt 83,33%. Giá trị chi phí được cắt giảm đạt 17.268/17.290 tỷ đồng, tương đương 99,9%; thời gian giải quyết giảm 2.023/2.036 ngày, đạt 99,36% kế hoạch.

Ở nhóm thủ tục thuộc thẩm quyền Bộ, Quyết định số 2421/QĐ-BTC ngày 9/7/2025 đề xuất cắt giảm, đơn giản hóa 136 TTHC, gồm 54 thủ tục cắt giảm và 82 thủ tục đơn giản hóa, tập trung vào thuế, hải quan. Đến nay, 124/136 phương án đã được thực thi; chi phí giảm khoảng 2.710 tỷ đồng, đạt 96,69%, thời gian được cắt giảm 721/728 ngày, tương đương 99,04%.

Để doanh nghiệp cảm nhận được cải cách

Tuy nhiên, số thủ tục được bãi bỏ chưa phải thước đo cuối cùng. Điều doanh nghiệp quan tâm là thời gian thực tế để hoàn thành một dự án, số lần phải bổ sung hồ sơ, mức độ thống nhất giữa các cơ quan và khả năng dự báo chính sách. Vì vậy, hiệu quả cải cách cần được đo bằng trải nghiệm thực tế của người dân, doanh nghiệp thay vì dừng ở số lượng thủ tục được thống kê.

Ở góc nhìn nhà đầu tư quốc tế, ông Kris Wang, Giám đốc Quốc gia EBC Financial Group tại Australia cho rằng Việt Nam từ lâu có nhiều lợi thế về ổn định kinh tế vĩ mô, chi phí cạnh tranh và tiềm năng tăng trưởng. Tuy nhiên, thời gian xử lý thủ tục kéo dài, quy định chồng chéo giữa các bộ, ngành cùng sự thiếu nhất quán trong thực thi tại địa phương vẫn khiến nhiều doanh nghiệp nước ngoài dè dặt.

Nhận định của ông Kris Wang cho thấy cải cách cần tiến thêm một bước, từ giảm số lượng thủ tục sang nâng chất lượng thực thi. Số hóa toàn bộ quy trình hành chính, thiết lập khả năng truy vết từng khâu xử lý sẽ giúp tăng tính minh bạch, xác định rõ trách nhiệm và hạn chế phát sinh thủ tục ngoài quy định. Khi đó, cải cách thể chế có thể chuyển hóa trực tiếp thành lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư.

Từ phía doanh nghiệp trong nước, ông Phan Minh Thông, Chủ tịch Tập đoàn Phúc Sinh cho rằng chi phí lớn nhất của doanh nghiệp nhiều khi không phải vốn, mà là thời gian. Nhận định này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh doanh nghiệp đang chịu sức ép từ chi phí đầu vào, vốn, thị trường và cạnh tranh. Một thủ tục kéo dài có thể đồng nghĩa với cơ hội kinh doanh bị bỏ lỡ.

Vì vậy, mỗi ngày được rút ngắn trong giải quyết hồ sơ có thể trở thành nguồn lực cho sản xuất, đầu tư và đổi mới công nghệ. Khi doanh nghiệp dành ít thời gian hơn cho thủ tục, nguồn lực quản trị có thể tập trung vào thị trường, sản phẩm và năng suất. Đây chính là kênh truyền dẫn để cải cách hành chính đóng góp vào tăng trưởng, thay vì được nhìn nhận đơn thuần như một nhiệm vụ của bộ máy nhà nước.

Trên tinh thần tạo đột phá cho tăng trưởng 2 con số giai đoạn 2026-2030, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 258/NQ-CP ngày 31/8/2026 về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu đẩy mạnh cải cách TTHC. Nghị quyết yêu cầu tránh phát sinh thêm thủ tục, điều kiện kinh doanh, ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện thiếu cần thiết so với kết quả phân quyền, phân cấp và cắt giảm đã đạt được.